coaching en training
Op zoek naar gezamenlijke wijsheid
coaching en training
Op zoek naar gezamenlijke wijsheid

Afrikaanse ubuntu - ik ben omdat wij zijn - is een levenshouding en filosofie van een ander continent. Het staat haaks op de Westerse cultuur van het individualisme. Daardoor is de ubuntu-kern niet zomaar te vertalen naar onze wereld. Wat helpt is om deze filosofie als inspiratiebron te gebruiken. Zo kunnen we de achterkant van ons gelijk ontdekken, en andere gebruiken ontwikkelen in ons eigen leven en organisatiegemeenschappen.
 

Afrikaanse Ubuntu - ik ben omdat wij zijn - is een levenshouding en filosofie van een ander continent. Het staat haaks op de Westerse cultuur van het individualisme. Daardoor is de Ubuntu-kern niet zomaar te vertalen naar onze wereld. Wat helpt is om deze filosofie als inspiratiebron te gebruiken. Zo kunnen we de achterkant van ons gelijk ontdekken, en andere gebruiken ontwikkelen in ons eigen leven en organisatiegemeenschappen.

Ubuntu: 'interverbondenheid' als essentie

Ubuntu komt van het Zulu-gezegde: 'Umuntu ngumuntu ngabantu'. Dit betekent dat 'een mens wordt pas een mens door andere mensen'. We zien wie we zijn doordat we worden gezien, erkend en gerespecteerd door andere mensen. Het uitgangspunt van de ubuntu-filosofie is 'ik ben omdat wij zijn'; het WIJ vormt de waarde van het individu en andersom.

De Zuid-Afrikaanse schrijfster en filosofe Antjie Krog zegt in een recent interview in Trouw dat de 'interverbondeheid' tussen mensen de essentie vormt. Andere mensen nu, maar ook met onze voorouders en de nog-niet-geborenen. Vanwege dit perspectief is het zaak op zoek te gaan naar de gezamenlijke wijsheid die - in zijn algemeenheid - principieel de individuele wijsheid overstijgt. Je ben niets en niemand zonder de ander als het gaat om de duurzaamheid van ons mens-zijn, zo is deze Afrikaanse levensvisie op de mens.

Ubuntu: waarmee voelt u zich verbonden?

Een centraal draaipunt bij ubuntu is de vraag: In hoeverre sta ik nog in verbinding met het geheel? Aansluitend hieraan kunt u zich afvragen: Met welk geheel en welke gemeenschap voel ik me wezenlijk verbonden, of wil ik me in heel mijn wezen verbonden voelen? Met andere woorden: welke ‘wij’ doet er voor mij toe?

Filosoof Mogobe Ramose maakt het ons niet makkelijk. In zijn verhaal op 20 januari jl. in TivoliVredenburg, en de verschillende interviews die hij geeft (o.a. in DeMorgen). Hij geeft een krachtige boodschap ter gelegenheid van de publicatie van de Nederlandse vertaling van zijn klassieker UBUNTU. Het voorwoord is geschreven door de specialist in Afrikaanse filosofie ten onzent dr. Henk Haenen.

"Westerlingen zijn blind en doof voor de waarheid!" gooit Ramose ons voor de voeten. Willen we uit onze westerse comfortzone komen? Er bestaat een ongekende ongelijkheid tussen mensen in deze wereld. Ook al is die historisch gegroeid en zijn we er niet persoonlijk verantwoordelijk voor, dat wil niet zeggen dat we - uitgaande van de 'drie benen': onze voorouders, de levende mensen nu, en de generaties na ons - niet gehouden zijn om elke dag de wereld van morgen beter te maken dan die van vandaag.

Stof tot nadenken in elk geval zo concludeert de recensent van de site NieuwWij in zijn recensie over Ramose's boek 'Ubuntu; stroom van het bestaan als levensfilosofie' (Ten Have 2018)

"Ubuntu kun je leren" stelt Mogobe Ramose

De Zuid-Afrikaanse filosoof Mogobe Ramose vat in 2 minuten het ethisch appel van de ubuntufilosofie aan de mensheid samen in deze video-opname van Filosofie Magazine op haar life-event in TivoliVredenburg Utrecht op 20 januari 2018.

Mogobe Ramose in gesprek met Ubuntu@work

Met de ubuntufilosofie als inspiratiebron is het onze taak stelt Ubuntu@work om hier in het Westen nieuwe organisatie-, netwerk- en samenlevingsverbanden uit te vinden. Nieuwe verbanden die ruimte geven aan zowel de individuele vrijheid in handelen (het IK) áls de aandacht en zorg voor onze verbondheid in het geheel (het WIJ). Noodzakelijke voorwaarden hiervoor zijn tenminste een diepgaander bewustzijn van de dynamische mechanismen die zich afspelen tussen het IK en WIJ in de verschillende contexten. En het ontdekken van nieuwe wegen om de diversiteit van de IKKEN te verenigen met een (gezamenlijke wijsheid van een) WIJ, dat staat voor duurzame ontwikkeling en menselijke verbondenheid met het geheel.Te beginnen in organisatie- en werkgemeenschappen.

Ubuntu storytelling - inspiratie die verder gaat

Een inspirerende ubuntu-story om uw verbeelding op te rekken. Onze organisatiewereld kan er echt anders uitzien dan dat u die nu ervaart. Of als kennismaking over de herkomst en betekenis van de ubuntu-filosofie. Aandacht hiervoor in een tijdsbestek van zo'n 15 minuten tot een half uur kan u en uw mensen een waardevolle impuls geven. Naar behoefte kunnen we bijvoorbeeld vertellen over:

  • Afrikaanse ubuntu-verhalen die iets laten zien over gezamenlijke wijsheid
  • de ééndimensionaliteit van dagelijkse omgang in Westerse organisaties
  • de werking van spanning waarin westerse managers zich vaak terugvinden
  • het ontstaan en de verspreiding van de ubuntu-filosofie op wereldschaal
  • de basis van vier ubuntu-kernwaarden (het belang van de gemeenschap, menswaardigheid, door de ander besta ik, dialoog) en hun betekenis in onze waarden en normen
  • de filosofische eigen positie ten opzichte van wereldreligies en dominante westerse filosofieën

Een ubuntu-story kan uitgebreid worden tot een lezing om meer diepgang te krijgen in een zingevingsvraag, moreel vraagstuk of praktijkthema. Ubuntu@work schijnt haar licht hierover, als inspiratie voor de dialoog in uw gemeenschap.

De ubuntu-filosofie

Ubuntu komt van het Zulu-gezegde: ‘Umuntu ngumuntu ngabantu’. Dit betekent ‘een mens wordt pas een mens door andere mensen’.

We zijn wie we zijn doordat we worden gezien, erkend en gerespecteerd door andere mensen. Voor het ‘ik denk dus ik ben’ van Descartes in Europa is in Afrika het uitgangspunt van ubuntu ‘ik ben omdat wij zijn’: het collectief is van belang voor de waarde van het individu.

Het gezegde ‘ik ben omdat wij zijn’ zou iets in zich kunnen hebben van: ‘kennen en gekend worden’, maar de betekenis van ubuntu is essentieel anders en heeft meer te maken met het belang van de ander: als ik de ander behandel als mens wordt ik ook meer mens. 

De essentie van ubuntu
De kern van ubuntu wordt misschien het best duidelijk in een gezegde uit Noord-Sotho: ‘Feta kgomo o tshware motho’. Dit betekent: ‘indien iemand voor een beslissende keuze staat tussen zijn eigen welzijn en het beschermen van het leven van een ander menselijk wezen, dan moet u kiezen voor de bescherming van het leven’.

De vertaling van ubuntu
Het begrip ubuntu bestaat uit twee delen: ‘ubu’ en ‘ntu’. 

Ubu’ kunt u opvatten als het alles omvattende, het geheel, de eenheid van het totaal, het universum. ‘Ntu’ is het ontwikkelen, het ontvouwen van het universum door de mens.

Het begrip ubuntu omvat daarmee de spanning tussen omwikkeld zijn en het ontwikkelen. Door het ontvouwen van het universum komt energie, levenskracht en spiritualiteit vrij.

De zienswijze van ubuntu
De fundamenteel andere zienswijze op de waarde van de individuele mens is essentieel. In het westen ligt de nadruk op het optimaliseren van het individu. Bij ubuntu geldt: mijn waarde wordt bepaald door mijn betekenis voor anderen, door er te zijn voor de ander.

In de literatuur over Afrikaanse filosofie wordt de mens als individu in de gemeenschap beschouwd en niet primair als individu. Individuen maken deel uit van verschillende gemeenschappen, die in verbinding staan tot elkaar, en zijn ingebed in het grotere geheel: de aarde, het heelal, de hemel.

Literatuur

  • Heanen, H., Ubuntu en Nelson Mandela - filosofie van verzoening. Damon 2016
  • Ramose, M.B., African philosophy through ubuntu. Mond Books Zimbabwe 1999
  • Krog, Antjie, Niet de daad, maar de gevolgen. Van der Leeuwlezing 2006. art. De Volkskrant 6 nov. 2006
  • Vervliet, C., The Human Person, African Ubuntu and the dialogue of Civilisations. Adonis & Abbey 2009
  • Nussbaum, B. e.o., Personal Growth African Style. Penguin Books 2010
  • Sayers, H., Ubuntu! The Spirit of Humanity. Oman 2010.
  • Van Hooft, L., De kracht van Afrikaans denken. Thema 2012
  • The Tutu Foundation: www.tutufoundationuk.org
  • Ubuntu Circle | De kracht van de gemeenschap: www.ubuntucircle.nl

Video-inspiratie over ubuntu in de praktijk

Old Wounds - Ubuntu
nader aan te geven